Bilip Qiling

Dr. Memet Emin Kilon texnikisidiki yene bir bosush Uyghur xelqining pexirlik oghlani doktur Shohret Mutellip bashchillighidiki bir gurpa tetqiqatchilar teripidin xelqaradiki dangliq tibbi jornallardin biri bolghan “Hujeyre” jornilining 2013-yili 5-ayliq sanida ilan qilghan bir maqalida insanlarning torelme ghol hujeyrisini kilon qilip muhapiqiyet qazanghanlighi bayan qilinghan. Alimimiz doktur Shohret Mutellipning bu yingi bosush xaraktirlik tetqiqat netijisi 5-ayning 15-kuni dunyadiki meshhur metbuatlarda arqa arqidin xewer qilinip, uning 2007-yili maymunni kilon qilip ilan qilghan maqalisidin kiyinki ghol hujeyre tetqiqatidiki yene bir qizziq nuqtigha aylanghan. Torelm e ghol hujeyri sini kilon qilish texnikisining insanlarda muhapiqiyet qazinishi we burun bu xil texnikini qollunup kilon qilinghan torelme arqiliq sut emguchi haywanlarni yitildurup chiqishning muhapiqiyet qazinishi, insanlarni kilon qilishning ihtimali barliqining texnikiliq asasi dep qarashqa bolidu. Biraq em...

Qoy chochqa (sheep-pig) dep atalghan bir hawan toghursidiki bir xewerni men 2 yilning aldida anglighan idim, uningda bu haywanning Keshkerde Uyghurlaning itiqadini bulghash uchun Qoy we Chochqini chitishturup berpa qiptu diyilgen iken. Bu xewer yene bezi tor betlerde qayta ilan qiliniptu. Men bundaq bir qoy bilen chochqa arisidiki chitishmining mewjutliqini bilip bikish uchun, ilmi jornallardin maqale izdep baqqan, chunki bundaq bir chitishmini xalighanche chitishturimen dep chitishturghili bolidighan ish emes, melum texnika we sewiye telep qilidighan ish. Ikki dixan chitishturupla qiliwaldighan ish emes. Netijide men buningha munasiwetlik hichqanda asas tapalmidim, eksinche mining tapqinim, bu haywanning "Mangalitsa" dep atilidighan chochqa ahilisige kiridighan bir haywan ikenligi, uning esli Awistirye bilen Wingiryede yashaydighanliqini, 1900-yilidn bashqa azlap kitiwatqanlighini, 1972-yilidin bashlap Engiliye qatarliq dowletlerde neslining qurup ketkenligini, yiqindin buy...

Engilizche "Impact Factor" ni Uyghurche nime deydighanliqini bilmidim, belkim "Ilmiy Jornal Korsetkuchusi" dise muhapiq bolar. "Impact Factor" yeni bu Ilmiy Jornal Korsetkuchisi ilmiy jornallarning supitining yuquri towenlikige wekillik qilidighan korsetkuch bolup, korsetkuch sani 10 din ashqan jornallar adette xelqarada xili yaxshi jornal hisaplinidu, korsetkuch sani 20 din ashqan jornallar xelqarada eng yuquri supetlik jornallar hisaplinidu.  Elwette bu korsetkuch jornalning supitining yuquri towenlikige wekillik qilidighan birdin bir amil emes. Hem shundaqla bu korsetkuch eng yuquri bolghan jornalni putunley bu korsetkuchke tayinip eng yuquri supetlik jornal dep ketkili bolmaydu, biraq kem digende eng yuquri supetlik jornallarning biri diyishke bolidu. Tebiyet (Nature) jornali bilen Ilim Pen (Science) jornali helqaradiki eng yuqiri supetlik jornallarning ikkisi bolup, bu jornallarning korsetkuch sani dawamliq 30 din yuquri, bezide 50 dinmu yuquri bo...

Amirkida jemi 300 milliyun nopus bolup, Amirkiliqlar putun dunyadiki hemme millettin terkip tapqan iken. Ularning ichide texminen 65-70% Yawropadin kelgen aq tenlikler iken (qoshumche: bashqa qitellerdin kelgen kochmenlerning kopiyishi we aq tenlikler ichide perzent ilishni xalaydighanlarning towenlishi bilen, aq tenliklerning Amerkidiki persenti towenge qarap mingiwatidu).  12-14% Afriqidin kelgen qara tenlikler iken. 9-12% Otura we Jenubi Amirka qitesidin kelgen Ispan tilida sozleydighan Latin Amirkiliqlar iken. Texminen 2- 2.5% Yehudilar iken. 1.2% Erepler iken. Jungolulqar 1%, Hindistan, Pakistan we Bengaldin kelgenler 1% iken. 0.9% Yerlik Amirkiliq Indianlar we Alaskaliqlar iken. Bashqa Asiyaliqlar yeni Koriye, Yapun, Vitnam, Filipinliqlar 1.5~2 % etirapda iken.  Amirkining dowlet tili we ortaq til Engliz tili bolup, texminen 80% Amirkiliqning birinji tili Engiliz tili iken. 12-14% Amirkiliqning birinji tili Ispan tili iken. Amirkida dunyada bar tillarning hemmisi bar ...

Amirkida kishilerning eng yuquri dini erkinligi bar bolup, kishilerning dini itiqat erkinligini we dinlar arisidiki barawerlikni qoghdash uchun, Amirkaning asasi qanunida "Dowlet Dini" turghuzushni chekligen iken. Shunga Amirkida dowlet dini yoq. Amirkida dunyada mewjut bolup turiwatqan dinlarning hemmisi bar bolup her xil dingha itiqat kilidighan Amirkiliqlar Amirka omumi nopusining 60-65% ni igelleydiken. Iniq dini itiqadi yoq iken Amerkililqar  30% din artuqni igelleydiken. Her xil dini itiqadi bar Amirkiliqlarning ichide texminen 50-55% Amirkiliq Hiristiyan dinigha itiqat qilidiken. 37% dini itiqadi bar Amirkiliq Katolig dinigha itiqat qilidiken. 4% dini itiqadi bar Amirkiliq Yehudi dinigha itiqat qilidiken. 4% dini itiqadi bar Amirkiliq Islam dinigha itiqat qilidiken. Texminen 1% dini itiqadi bar Amirkiliq Budda dinigha we bashqa dinlargha itiqat qiliden. Lama dinigha egeshkuchi Amirkiliqlarmu az emes iken.  Amirkida musulmanlar putun dini itiqadi bar Amirkiliql...

Memet Emin  Baylar kisili digen qandaq kisel? Bezi kishiler ixtizadi tereqqi qilghan rayon, dowletlerde we yaki ixtizadi yaxshi kishiler arisida kop uchuraydighan bezi kisellerni baylar kisili dep ataydighan bolup, bu kiseller Tajisiman Yurek Qan Tomur Kisili (冠心病), Yuquri Qan Bisimi (高血压), Qizil Qan Tomur Qitiwilish Kisili (动脉硬化) qatarliq yurek qan tomur kisili (心血管疾病), Minge Qansizlinip Olush Kisili (脑梗死), Mingige Qan Chushush Kisili (脑出血), Minge Qan Tomuri Qitishiwilish Kisili (脑血管硬化) qatarliq minge qan tomur kisili (脑血管疾病) we diaybit kisili (糖尿病) qatarliq kisellerni oz ichige alidighan bolup, bu kiseller asasen kishilerning gosh, may we tatliq yimeklikler qatarliq yuquri inirgiyelik yimekliklerni kop istimal qilishi bilen biwaste munasiwetlik bolup, herketni az qilidighan simiz kishiler arisida kop uchuraydu. Bu kisel adette ixtizadi tereqqi qilmighan kembighel rayunlardiki kembighel kishiler arisida bek kop uchurmaydu.  Shuni eskertip otushke erziduki, ixtizadi t...

Memet Emin 1. Saghlam yimekliklerni istimal qilishqa adetlining. Mayliq gosh, hayman miyi, jigger, borek qatarliq haywanning ichki ezaliri, tuhumning siriqi, qaymaq qatarliq yimekliklerni kop istimal qilmang, bolupmu yishingiz 40 ashqanda bundaq yimekliklerni istimal qilishtin tihimu ihtiyat qiling. Chunki bu hildiki yimeklikler terkiwide kop miqdarda kolestirol bar bolup, kolestirolni kop istimal qilghan kishilerning yurek we minge qan tomur kisilige giriptar bolush nisbiti yuquri bolidu. Adette osumluktin yasalghan yimeklikler haywan mesulatliridin yasalghan yimekliklerge nisbeten saghlam. Oruq gosh simiz goshke nisbeten saghlam. Qush we dingiz haywanliridin yasalghan yimeklikler quruqluq haywanliridin yasalghan yimekliklerge nisbeten saghlam. 2. Beden ighirlighingizni muhapiq konturul qilip, heddidin ziyade semirip kitishning aldini iling. Simizlikni turmush bayashatliqning netijisi dep qaraydighan qarashni ozgerting. Amirkida simiz kishilerning kopunchisi jemiyetning towen...